Gjykata Kushtetuese: Ligji i ri për Pensionet Kontributpaguese nuk është diskriminues
Gjykata Kushtetuese e Republikës së Kosovës ka konstatuar se neni 4 i Ligjit për plotësimin dhe ndryshimin e Ligjit Nr. 04/L-131 për Skemat Pensionale të Financuara nga Shteti është në përputhje të plotë me Kushtetutën e Republikës së Kosovës, duke respektuar parimet themelore të barazisë para ligjit dhe ndalimit të diskriminimit, të garantuara edhe me instrumentet ndërkombëtare për të drejtat e njeriut siç janë KEDNJ dhe Protokolli nr. 12.
Ky vendim u mor pas shqyrtimit të aktgjykimit paraprak KO190/19, të datës 30 dhjetor 2022, në të cilin Gjykata kishte theksuar problemet e mëdha të barazisë në ligjin bazik për pensionet kontributpaguese, veçanërisht për shkak të përjashtimit të padrejtë të një numri të madh të ish-punëtorëve.
Kush përfitoi nga ndryshimi ligjor?
Ndryshimi i ligjit, konkretisht neni 4 që shton nenin 8/A, përfshin:
- Punëtorët e ndërmarrjeve shoqërore të privatizuara apo të mbyllura pas viteve '90
- Punëtorët e administratës publike të larguar gjatë viteve 1989-1999
- Gjyqtarë, prokurorë dhe punëtorë të gjyqësorit
- Zyrtarë policorë dhe të sigurisë publike
- Profesione dhe zanate të tjera të dëbuara nga puna padrejtësisht
Derisa më parë këto kategori ishin lënë jashtë skemës për pension kontributpagues të moshës, tani atyre u njihet e drejta që në mënyrë proporcionale dhe sipas kontributeve të kenë qasje në të njëjtën përfitim pensional si edhe punëtorët e arsimit dhe shëndetësisë.
Barazia para ligjit: baza kushtetuese dhe ndërkombëtare
Neni 24 i Kushtetutës së Republikës së Kosovës garanton barazinë para ligjit për të gjithë qytetarët. Gjykata ka vlerësuar se Ligji i ri nuk cenon këtë barazi, përkundrazi, e promovon atë duke ndrequr një padrejtësi shumëvjeçare.
Po ashtu, vendimi është në përputhje me:
- Neni 14 i KEDNJ-së – ndalon diskriminimin në gëzimin e të drejtave të mbrojtura nga Konventa;
- Neni 1 i Protokollit nr. 12 – ndalon diskriminimin në çdo fushë të së drejtës;
- Parimet e jurisprudencës evropiane për mosdiskriminim dhe barazi proporcionale;
Drejtësi për punëtorët e dëbuar gjatë viteve 1989–1999
Shumë nga kategoritë e përfshira ishin prekur nga spastrimi etnik dhe diskriminimi institucional që ndodhi pas suprimimit të autonomisë së Kosovës nga regjimi i atëhershëm. Me këtë ligj, Republika e Kosovës synon të adresojë padrejtësitë historike dhe të ofrojë një trajtim të barabartë për të gjithë kontributdhënësit.
Efektet e vendimit dhe obligimet e institucioneve
Me hyrjen në fuqi të ndryshimeve ligjore, institucionet përgjegjëse duhet të:
- Identifikojnë kategoritë e reja përfituesve
- Verifikojnë kontributet e viteve të mëparshme
- Zbatojnë kriteret për pranim në skemën e pensioneve
- Ofrojnë një mekanizëm ankimor në rast të mospranimit
Qëndrimi i Gjykatës: proporcionaliteti dhe arsyeshmëria
Gjykata përkujton se i takon legjislativit dhe ekzekutivit që të vendosin kritere të qarta, të proporcionale dhe të arsyeshme, që përcaktojnë kush ka të drejtë për pension kontributpagues. Kriteret duhet të bazohen në vitet e kontributeve dhe të jenë të barabarta për të gjitha kategoritë, pa diskriminim sektorial apo politik.
Përfundim
Vendimi i Gjykatës Kushtetuese për Ligjin mbi pensionet kontributpaguese është një moment i rëndësishëm për sistemin juridik të Kosovës. Ai vendos drejtësi për ata që janë përjashtuar nga skema pensional në mënyrë të padrejtë dhe forcon themelet e një shteti të së drejtës ku barazia para ligjit nuk mbetet vetëm në letër.
Ky vendim nuk është vetëm një ndryshim teknik në një ligj – është një korrigjim i një padrejtësie historike, një sinjal se Kosova po ecën drejt një të ardhmeje më të drejtë dhe më gjithëpërfshirëse.
Në një shoqëri demokratike, ku sundimi i ligjit dhe respektimi i të drejtave të njeriut janë themel, ky vendim shërben si precedent për reformat e tjera të ngjashme që mund të ndodhin në të ardhmen.
